Beton Döküm Öncesi Kontrol Listesi: Kalıp, Donatı ve Hazırlık

Beton döküldükten sonra kalıbın içinde kalan bir hata, ya kırılarak ya da güçlendirme yapılarak düzeltilir; ikisi de pahalıdır. Bu yüzden döküm öncesi kontrol, şantiyede en çok emek isteyen ama en çok tasarruf sağlayan adımdır. Aşağıdaki liste, yüklenici tarafındaki saha mühendisi ile yapı denetim tarafındaki kontrol elemanının aynı dili konuşmasına yardımcı olacak şekilde hazırlandı.

Neden yazılı bir kontrol listesi?

Deneyimli bir şef birçok şeyi gözüyle görür; ancak iş yoğunlaştığında, birden fazla blok aynı hafta dökülürken veya ekip değiştiğinde en basit kontrol bile atlanabilir. Yazılı liste, kontrolün kişiye değil yönteme bağlı kalmasını sağlar. Liste üzerinde imza ve tarih bulunması, sonradan “kim kontrol etti?” sorusunu da cevaplar.

Liste ne kadar kısa ve sahaya uygunsa o kadar kullanılır. Masa başında hazırlanmış on sayfalık bir form yerine, her eleman türü için bir sayfalık kontrol formu çoğu şantiyede daha iyi çalışır.

Kalıp ve iskele

• Ölçü ve aks: Kalıp iç ölçüleri ve aks konumları projeye uygun mu? Kolon kalıplarında şakül, döşemede kot kontrol edildi mi?
• Sağlamlık: Dikmeler, gergiler ve bağlantılar yerinde mi? Taze betonun yükü ve döküm sırasındaki titreşim düşünülerek iskele düzeni kontrol edildi mi?
• Sızdırmazlık: Kalıp ek yerlerinde şerbetin kaçacağı boşluklar kapatıldı mı?
• Temizlik: Kalıp içinde talaş, tel parçası, çivi, su birikintisi kaldı mı? Kolon diplerindeki temizlik pencereleri açılıp temizlendi mi?
• Kalıp yağı: Yüzeye uygun miktarda uygulandı mı, donatıya bulaştırılmadı mı?

Donatı ve pas payı

• Çap, adet ve aralık: Her pozun çapı, adedi ve aralığı statik projeyle karşılaştırıldı mı? Son revizyon paftası sahada mı?
• Etriye sıklaştırması: Kolon ve kiriş uçlarındaki sıklaştırma bölgeleri projede verilen boy ve aralıkta mı?
• Kanca ve bindirme: Etriye kancaları ve bindirme boyları projedeki detaylara uygun mu? Bindirmeler aynı kesitte toplanmış mı?
• Pas payı: Altta, yanlarda ve üstte yeterli paspayı elemanı var mı? Üst donatı sehpaları basıldığında çökmeyecek sağlamlıkta mı?
• Filizler: Bir sonraki kata çıkacak kolon ve perde filizleri doğru konumda ve boyda mı?
• Temizlik: Donatıda yağ, çamur veya gevşek pas var mı?

Tesisat, boşluk ve ankrajlar

Elektrik ve mekanik ekiplerin döşeme içine yerleştirdiği borular, buatlar ve şaft boşlukları döküm öncesi kontrolün sık unutulan kısmıdır. Döküm sonrası kırım yapmak hem donatıya zarar verir hem de denetimde sorun yaratır.

• Döşemedeki şaft, merdiven ve tesisat boşlukları projedeki yerde ve ölçüde mi?
• Elektrik boruları ve buatlar sabitlendi mi, donatıyı zayıflatacak şekilde yığılmış mı?
• Sıhhi tesisat geçiş kovanları (manşonlar) yerinde mi?
• Cephe, korkuluk veya çelik bağlantılar için ankraj plakaları konuldu mu?
• Topraklama bağlantısı gereken yerlerde (temelde) bağlantı yapıldı mı?

Lojistik ve ekip

• Hazır beton siparişi doğru sınıf, kıvam ve miktarla verildi mi? Araçların geliş aralığı konuşuldu mu?
• Pompa yeri, araçların şantiyeye giriş yolu ve dönüş alanı hazır mı?
• Vibratörler çalışıyor mu, yedek vibratör ve jeneratör var mı?
• Numune alacak laboratuvar ekibine döküm saati bildirildi mi?
• Yapı denetim kuruluşu kontrolü yaptı ve uygun buldu mu?
• Hava durumu kontrol edildi mi? Soğuk veya sıcak hava için önlem planı var mı?
• Gece dökümü varsa aydınlatma yeterli mi?

Döküm sırasında ve sonrasında

Döküm başladığında kontrol bitmez. İlk araçtan itibaren irsaliyedeki beton sınıfı ve saat bilgisi kontrol edilir; şüpheli kıvamdaki beton kabul edilmez. Beton kalıba yüksekten serbest düşürülmez, katmanlar hâlinde yerleştirilir ve vibratörle sıkıştırılır. Vibratörün donatıya ve kalıba uzun süre temas ettirilmemesi gerekir.

Döküm sırasında kalıp ve iskele gözlenir; açılma veya sehim görülürse döküm durdurulup önlem alınır. Döküm bittikten sonra yüzey mastarlanır ve kür işlemine geçilir. Kürün nasıl yapılacağı, betonun son dayanımını doğrudan etkiler; bunu ayrı bir rehberde ele alıyoruz.

Son olarak döküm tutanağı, irsaliyeler, numune bilgileri ve kontrol formu aynı dosyada toplanır. Bu belgeler hem yapı denetim süreci hem de hakediş için gereklidir.